ผมเคยมาเยือนเกาะแตนเมื่อ 10 กว่าปีที่แล้ว ตอนนั้นแวะมากินข้าวเที่ยงแล้วก็กลับ ไม่ได้รับรู้อะไรมากนัก ดูโง่ๆ ยังไงไม่รู้ วันหนึ่งผมได้กลับมาอีก กลับมาเห็นและรับรู้เรื่องราวเพิ่มเติมจากคนเกาะ ได้มีโอกาสเยี่ยมชมป่าชายเลน ได้ขึ้นไปกราบพระทันใจบนยอดเขา แต่น่าเสียดาย ผมไม่ได้ค้างแรม ไม่ได้เดินป่า ไม่ได้เก็บภาพบางอย่างมาเผยแพร่ (โง่น้อยกว่าเดิม เพิ่มเติมความรู้ขึ้นมานิดหน่อย) แต่ที่แน่ๆ ผมบอกตัวเองว่าต้องกลับไปอีก กลับไปเดินป่า ไปล่านก ข่าวว่านกบนเกาะแตนเยอะมาก ที่สำคัญมีนกหายาก เช่น นกชาปิไนย รวมอยู่ด้วย การล่าครั้งหน้าเข้าใจว่าต้องพกพาเลนส์ตัวใหญ่จะได้ไม่ผิดหวัง ปัง! เป็นโดน ปัง+ เป็นโดน ถึงวันนั้นคงได้ภาพนกมาอวดกันบ้างไม่มากก็น้อย (แต่เชื่อเหอะเอาเข้าจริงผมคงไปเดินป่าล่าพันธุ์ไม้มากกว่า)


เรือหางยาวเช่าเหมาลำที่อ่าวท้องกรูด เกาะสมุย


เกาะแตน


นักท่องเที่ยวดำน้ำที่เกาะแตน


หาดทรายขาวกับป่าเกาะ


เกาะแตนเป็นเกาะที่มีธรรมชาติงดงาม มีความอุดมสมบูรณ์มากที่สุดในแถบนี้ (ไม่นับเกาะในเขตอุทยานแห่งชาติ)  ที่สมบูรณ์เพราะมีชุมชนเข้มแข็ง พวกเขาช่วยกันดูแล ช่วยกันแสดงความคิดเห็นและสรุปตรงกันว่า ทุกคน...ทุกครอบครัวให้ช่วยกันดูแลและส่งเสริมเกาะแตนให้เป็น “ป่าเกาะ” เป็นป่าอนุรักษ์ ห้ามมิให้ใครทำลายโดยเด็ดขาด ด้วยเหตุนี้ป่าจึงสมบูรณ์พูนผล เต็มไปด้วยไม้นานาพันธุ์ ป่าทางฝั่งตะวันออกเป็นป่าชายหาดขนานกับแนวปะการังชายฝั่ง เรียกว่า "อ่าวออก" ส่วนฝั่งตะวันตกเป็นอ่าวปิดมีป่าชายเลนและหาดหินบนเขาสูง เต็มไปด้วยพันธุไม้แน่นหนา เรียกว่า "อ่าวตก"  และมีแนวปะการังชายฝั่งที่สมบูรณ์มากด้วย



เกาะแตนบางช่วงบางตอนเป็นผาหิน




หาดทรายกับท่าเรือเกาะมัดสุม เกาะเล็กๆ อยู่ใกล้ๆ เกาะแตน




เกาะแตนเบย์รีสอร์ต ที่พักแห่งหนึ่งบนเกาะแตน เป็นจุดที่เดินเข้าไปชมป่าชายเลนได้โดยสะดวก

 

มีคำถามว่า นอกจากการอนุรักษ์ของชาวบ้าน ทำไมป่าบนเกาะแตนถึงอุดมสมบูรณ์ถึงเพียงนี้? ตอบในเบื้องต้นว่า ไปดูเรื่องราวในอดีตกันสักนิดเพราะป่าที่ได้มาผ่านหยาดน้ำตามาพอสมควรครับ

ในอดีตเกาะแตนเป็นหมู่บ้านที่มีประชากรอาศัยอยู่ราวๆ 100 กว่าหลังคาเรือน ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำการเกษตร ปลูกมะพร้าวและพืชยืนต้น ที่ขาดเสียมิได้คืออาชีพหาปลาทำประมง เป็นประมงพื้นบ้านแบบเรียบง่ายซึ่งชีวิตมีความสุขมากมายตามบทวิถี แต่มาวันหนึ่ง...30 ปีที่แล้วมีภัยร้ายย่างกรายเข้ามาบนเกาะ ภัยดังกล่าวคือ “ด้วงเพชฌฆาต”  พวกมันยกทัพจับศึกเข้ามากินมะพร้าวจนตายหมด...หมดเกลี้ยง ชาวบ้านจึงจำเป็นต้องทิ้งถิ่นไปหากินในพื้นที่อื่น บ้างเปลี่ยนอาชีพ บ้างไม่กลับมา บนเกาะหลงเหลือผู้คนอยู่ไม่มาก ภัยครั้งนี้พาคนออกไปแต่ก็พาป่าอุดมสมบูรณ์เข้ามาแทนที่ ต้นไม้ดั้งเดิมเติบโตจนปกคลุมเกาะไปทั้งหมด วันนี้ป่าบนเกาะหลงเหลือมะพร้าวไม่มากเท่าไหร่แต่พื้นที่กลายเป็นป่าเกาะที่สมบูรณ์ไปด้วยความหลากหลาย ตั้งแต่ป่าชายหาด ป่ายชายเลน และป่าดิบ


ทางเดินในป่าชายเลน โกงกางเต็มไปหมด


นักท่องเที่ยวชาวต่างชาติกลุ่มนี้สนใจการเดินศึกษาธรรมชาติบนเกาะแตน






สุดทางเดินด้านหนึ่งมองเห็นเวิ้งอ่าวป่าชายเลน อีกด้านหนึ่งติดถนน เป็นที่จอดเรือของชาวบ้าน


 

ปัจจุบันเกาะแตนส่งเสริมการท่องเที่ยวทั้งการเดินป่า การดำน้ำ การเข้าถึงชุมชน โดยแบ่งเป็น 4 เส้นทาง คือ
เส้นทางที่ 1 เส้นทางศึกษาธรรมชาติสายตะวันตก เป็นเส้นที่แสดงให้เห็นความเป็นมาของชุมชนในอดีต มีระบบนิเวศน์ป่าชายเลนให้เรียนรู้ มีทั้งป่าบก ป่าพรุ ป่าชายเลน และป่าชายหาด (มีทางเชื่อมกับเส้นทางสายที่ 4) เส้นทางนี้ชาวบ้านใช้เป็นเส้นทางเชื่อมระหว่างอ่าวออกและอ่าวตกในปัจจุบัน สามารถเดินเป็นวงกลม ระยะทาง 3,100 เมตร เส้นทางเดินสะดวกเป็นพื้นราบและโล่ง  เป็นเส้นทางที่นักดูนกไม่ควรพลาดเพราะมีนกจำนวนมากอาศัยอยู่ในเส้นทางสายนี้


คลองน้ำกร่อย


จั๋ง พืชชนิดหนึ่งที่พบเห็นบนเกาะแตน (คนเมืองชอบนำมาจัดสวน)


ไม้เลื้อยหลากหลายสายพันธุ์พบเห็นทั่วทั้งป่า ทั่วทั้งเกาะ

 

เส้นทางที่ 2 เส้นทางศึกษาธรรมชาติสายใต้ เป็นเส้นทางสายเขาเคี่ยม เป็นยอดเขาสูงที่สุดของเกาะ มีระยะทาง 1,400 เมตร เริ่มเดินจากท่าเรืออ่าวออกไปสำนักสงฆ์บ้านเกาะแตน (วัดบ่อม่วง) ขึ้นเขาเคี่ยม และไปสิ้นสุดที่ผาพม่า ทางเดินโดยรวมเป็นป่ารกทึบ หลายช่วงทางลาดชัน ใช้เวลาเดินอย่างน้อย 5-6 ชั่วโมง (คนที่ชอบถ่ายภาพพรรณไม้ในป่า ใช้เวลาทั้งวันน่าจะเหมาะ) ระหว่างทางจะพบเห็นสภาพป่าดิบแล้งในภาคใต้ ที่เคยถูกทำลายเพื่อทำการกสิกรรม ปัจจุบันป่าเริ่มฟื้นสภาพกลับมาอีกครั้งหนึ่งซึ่งมันอาจกลายเป็นป่าดิบชื้นในที่สุด


บนเกาะแตนกำลังทำถนนให้เชื่อมถึงกันในทุกทิศทางเพื่อเอื้ออำนวยต่อการคมนาคมและการท่องเที่ยว


ทุกๆ เส้นทางมีป้ายบอกทางชัดเจน รวมถึงป้ายบอกพันธุ์ไม้ด้วย

 

เส้นทางที่ 3 เส้นทางศึกษาธรรมชาติสายเหนือ เป็นเส้นทางภายในชุมชนอ่าวออกบ้านเกาะแตนมีระยะทางประมาณ 3,200 เมตร เส้นทางนี้จะได้สัมผัสชุมชนเกาะแตนและธรรมชาติ รวมถึงพันธุ์ไม้และสวนผสมของคนในชุมชนอ่าวออก เป็นเส้นทางเดินที่สะดวกสบายที่สุดครับ

เส้นทางที่ 4 เส้นทางศึกษาธรรมชาติทางทะเล เป็นเส้นทางชายฝั่งรอบเกาะ ที่น่าสนใจคือได้สัมผัสชีวิตพืช สัตว์ ปะการัง ชมธรรมชาติใต้ท้องทะเลเกาะแตน ระยะทาง 14 กิโลเมตร เป็นเส้นทางรอบเกาะในลักษณะเป็นวงกลม  เส้นทางนี้ต้องเดินทางด้วยเรือหางยาว


บนจุดชมวิวมองเห็นทัศนียภาพท้องทะเลกว้างไกล บางมุมมองเห็นหมู่เกาะในเขต จ.นครศรีธรรมราช ชัดเจน เหมือนอยู่แค่เอื้อม


ด้านหน้าเกาะแตน ด้านหลังเกาะสมุย บันทึกภาพบนจุดชมวิวพระทันใจ

จะเห็นว่ามีเส้นทางศึกษาธรรมชาติที่น่าสนใจ ซึ่งเข้าใจว่ายังมีเส้นทางอื่นๆ อีก แต่ยังไม่เปิดอย่างเป็นทางการ เอาเฉพาะ 4 เส้นทางนี้ก็ใช้เวลากันพอสมควร ส่วนผมมาครั้งนี้ได้แค่เดินศึกษาป่าชายเลนกับขึ้นไปกราบพระทันใจบนจุดชมวิวเท่านั้น

สรุปว่าเกาะแตนเป็นเกาะที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรทั้งทางทางบกและทะเล มีการดูแลป่าได้ดีมาก มีการวางแผนการท่องเที่ยวเป็นชัดเจน แนวความคิดยอดเยี่ยม หากยังดำเนินวิถีอย่างนี้ต่อไปเชื่อว่าเกาะแตนจะกลายเป็นเกาะที่มีคุณค่า มีนักท่องเที่ยวเข้ามาเยือนมิขาดสาย และมีความยั่งยืนมากสุดเกาะหนึ่งของไทยครับ


จากจุดชมวิวพระทันใจ มุมนี้มองเห็นเวิ้งอ่าวป่าชายเลนและเกาะสมุยอยู่ด้านหลังสุด


พระทันใจ


 

หมายเหตุ
- เกาะแตน ตั้งอยู่ที่ ม.2 ต.ตลิ่งงาม อ.เกาะสมุย จ.สุราษฎร์ธานี อยู่ตอนใต้ของเกาะสมุย การเดินทางไปเกาะแตนไปได้สองทางคือนั่งเรือกับเครื่องบิน ไปเรือสะดวกกว่าเพราะมีเรือเมล์ ออกเวลา 9.00 น. และเรือหางยาว (เหมา) ที่อ่าวท้องกรูด เกาะสมุย ส่วนเครื่องบินต้องเช่าเหมาลำแล้วกระโดดร่มลงมาบนเกาะ แต่ยังไม่มีนิยมเพราะยังไม่เคยเห็นใครทำสักคน
- เกาะแตนไม่มีสุนัขหรือหมาอาศัยอยู่บนเกาะ สาเหตุแรกคือมีความเชื่อแต่ดั้งเดิมว่าเทพาอารักษ์ไม่ชอบหมา ไม่ต้องการสุนัข แต่มีคำอธิบายเชิงวิทยาศาสตร์บอกว่าเกาะแตนมีคลื่นเสียงพิเศษแบบสนามแม่เหล็กที่เป็นอันตรายต่อสุนัข อันตายต่อหูหมา หมาจึงอยู่ไม่ได้ เคยมีคนเอาหมามาเลี่ยงแต่ไม่เคยรอด ทุกวันนี้เกาะแตนจึงไม่มีหมาให้เห็นสักตัว