ปราสาทเมืองต่ำ

ป.ปิตะรังษี / 04/05/2017 17:13:38

ปราสาทขอมในเมืองไทยกระจายอยู่ทั่วไปตามเส้นทางสายอีสาน และเลยไปถึงศรีเทพเขตลพบุรี เช่น ปราสาทเขาพนมรุ้ง ปราสาทหินพิมาย ปราสาทเหล่านี้มีทั้งเล็กและใหญ่ ทั้งสมบูรณ์แบบและในแบบที่สร้างไม่เสร็จ สำหรับปราสาทเมืองต่ำเป็นปราสาทที่สวยงามมากที่สุดแห่งหนึ่ง


ปราสาทองค์ประธาน


ยามต้องแสงตะวันปราสาทเมืองต่ำงดงามราวทองทา

ปราสาทเมืองต่ำไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าใครสร้าง สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 16-17 ศิลปะแบบบาปวนตอนต้น ปราสาทเมืองต่ำลดความสำคัญลงไปในราวพุทธศตวรรษที่ 18 และถูกทิ้งร้างในที่สุด ส่วนเรื่องชื่อมาปรากฏในตำราฝรั่งในภายหลัง สันนิษฐานว่าชื่อเมืองต่ำมาจากที่ตั้งคืออยู่บนพื้นราบ อยู่ต่ำกล่าปราสาทพนมรุ้งซึ่งอยู่บนเขา (ไม่ห่างกันมากนัก)

ปราสาทเมืองต่ำเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดู ลัทธิไวษณพนิกาย ภาพสลักส่วนมากเป็นภาพเกี่ยวกับการอวตารของพระนารายณ์ ข้อสังเกตสำคัญอีกประการหนึ่งคือปราสาทเมืองต่ำเป็นปราสาทน้ำล้อม ปราสาทแบบนี้เป็นลักษณะของไวษณพนิกาย


ทับหลังกระจายอยู่เหนือบานประตู



ปราสาทเมืองต่ำสร้างด้วยวัสดุ 3 อย่าง คืออิฐ ศิลาแลง และหินทราย วางผังเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดใหญ่ กว้าง 120 เมตร ยาว 127 เมตร หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ประกอบด้วยสถาปัตยกรรมต่างๆ ดังนี้ 1.กำแพงแก้วและซุ้มประตู 2.สระน้ำ 3.ระเบียงคดและซุ้มประตู 4.บรรณาลัย 5.ปราสาทอิฐ 5 องค์ 6.บาราย (ทะเลเมืองต่ำ)





กลุ่มปราสาท 5  องค์ตั้งอยู่บนฐานศิลาแลงอันเดียวกัน เรียงเป็น 2 แถวตามแนวทิศเหนือใต้ แถวหน้า 3 องค์ แถวหลังมี 2 องค์วางตำแหน่งให้อยู่ระหว่างช่องของปราสาท 3 องค์ ในแถวแรก ทำให้สามารถมองเห็นปรางค์ทั้ง 5 องค์ โดยไม่มีองค์หนึ่งองค์ใดมาบดบัง


ปราสาทอิฐ 3 องค์



สำหรับงานศิลปกรรมอื่นๆ นอกจากตัวสถาปัตยกรรมที่โดดเด่นมีงานแกะสลักอันประณีตวิจิตรบรรจงแสดงถึงฝีมือเชิงช่างที่ลำเลิศ งานแกะสลักเหล่านี้มีให้เห็นทั่วไปโดยเฉพาะบริเวณเสาและทับหลังเหนือบานประตูปราสาท

ในอดีตปราสาทปรางค์ประธานเคยถล่มลงมา และพบหน้าบันสลักจากหินทรายเป็นภาพพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ นอกจากนี้ยังได้พบหลักฐานลวดลายปูนปั้นประดับซึ่งสร้างถวายพระศิวะ เทพเจ้าสูงสุดในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู นอกจากนี้ยังขุดพบศิวลึงค์ซึ่งเป็นรูปเคารพแทนองค์พระศิวะ และพบทับหลังสลักพระศิวะ ส่วนบนของทับหลังจำหลักภาพฤๅษีนั่งประนมมือเป็นแถว จำนวน 7 ตน





ผมเป็นคนชอมเที่ยวปราสาทขอม เวลาเดินเข้าไปจะขนลุกเหมือนวิญญาณอันเข้มขลังไม่เคยเสื่อมคลาย นอกจากนี้ยังชอบชื่นชมงานศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมเก่าแก่ของขอม ต้องบอกว่าหนึ่งในปราสาทที่ชื่นชอบบนแผ่นดินสยามมีปราสาทหินเมืองต่ำอยู่ในอันดับต้นๆ จำได้ว่าตอนไปเยือนปราสาทบันทายศรี (ปราสาทเตียไสร) เมืองเสียมเรียบ ประเทศกัมพูชา เสี้ยวแรกที่เห็นบันทายศรีผมคิดถึงปราสาทเมืองต่ำขึ้นมาทันที จะว่าเหมือนก็ไม่ใช่เลียนแบบกันก็ไม่เชิง ได้แต่บอกตัวเองว่าคงรู้สึกนึกคิดไปเอง


ตัวปราสาทหินทราย ฐานล่างศิลาแลง



ปราสาทเมืองต่ำอาจไม่ยิ่งใหญ่เท่าปราสาทอื่นๆ แต่ความสมบูรณ์สวยงามและลงตัวนั้นปรากฏให้เห็นชัดเจน ปราสาทเมืองต่ำเป็นปราสาทที่เที่ยวง่ายชมง่ายไม่สลับซับซ้อน แค่รู้เรื่องปราสาทซักเล็กน้อยก็สามารถเพลิดเพลินมิรู้เบื่อครับ




บริเวณโดยรอบปราสาทมีต้นไม้ขนาดใหญ่ให้ร่มเงา

บทความชิ้นนี้พูดถึงที่ไปที่มาแต่เพียงคร่าวๆ หากต้องการเรื่องราวละเอียดต้องไปค้นต่อ แนะนำว่าการค้นหาเรื่องราวปราสาทขอมหากได้ครูดีตำราดีจะสนุกมาก และสุดท้ายที่ดีจริงคือการเข้าไปสัมผัสด้วยตัวเองครับ



หมายเหตุ
- ปราสาทหินเมืองต่ำ ตั้งอยู่ในบริเวณบ้านโคกเมือง ตำบลจระเข้มาก อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ อยู่ห่างจากตัวจังหวัดไปทาง ทิศใต้เป็นระยะทางประมาณ 64 กิโลเมตร กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษา พ.ศ. 2478 และได้เข้ามาทำการบูรณะเมื่อ พ.ศ. 2531 แล้วเสร็จใน พ.ศ. 2539 ทำพิธีเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2540 โดยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จเป็นองค์ประธาน และปัจจุบันอยู่ในความดูแลของสำนักอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง

อ้างอิง
- หนังสือนำชมอุทยานประวัติศาสตาร์พนมรุ้ง ปราสาทเมืองต่ำ กรมศิลปากร
- วิกิพีเดีย

Facebook Leave a Comment