พิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ /Architecture/Designer: Joachim Grass

ป.ปิตะรังษี / 04/05/2017 17:14:15


 

“เรือนจำ” ชื่อนี้ดูน่ากลัว ดูห่างไกลตัว และไม่มีใครอยากเฉียดกายหรือเข้าใกล้ แต่เมืองไทยกลับมีเรือนจำแสนสวยซุกซ่อนอยู่กลางเมืองหลวง เป็นเรือนจำที่มีสถาปัตยกรรมงดงามตามแบบฉบับอังกฤษ


01


02


ณ วันนี้ เรือนจำพิเศษกรุงเทพฯ ไม่ได้รับใช้สังคมในรูปแบบสถานกักขังนักโทษอีกต่อไป หากกลายเป็นพิพิธภัณฑ์กับสวนสาธารณะที่มีประชาชนเข้าไปใช้ประโยชน์ในอีกแง่มุมหนึ่ง ซึ่งแตกต่างจากจุดประสงค์เดิมโดยสิ้นเชิง


03


04


พิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์หรือเรือนจำเดิมถือกำเนิดขึ้นเมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานพระราชทรัพย์ซื้อที่ดินบริเวณถนนมหาไชย แขวงสำราญราษฎร์  และโปรดเกล้าให้พระยาไชยวิชิตสิทธิศาสตรา (นาค ณ ป้อมเพชร) ซึ่งเคยรับราชการในสถานเอกอัครราชทูตไทยในลอนดอน ประเทศอังกฤษ เป็นผู้ก่อสร้าง  โดยนำรูปแบบเรือนจำ Brixton อันเป็นเรือนจำระดับความมั่นคงสูงสุดมาสร้างขึ้น และขนานนามว่า “คุกกองมหันตโทษ” แต่ภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นเรือนจำพิเศษกรุงเทพฯ โดยตัวอาคารพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ประกอบด้วยอาคาร 4 หลัง มีลักษณะเป็นอาคารตึก 2 ชั้น แบบเรอเนสซองส์รีไววัล หลังคาปั้นหยา


05


06


หลังจากใช้งานมาเป็นเวลานานถึง 103 ปีเรือนจำแห่งนี้มีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ อาจพูดได้ว่าเป็นหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์ของกรมราชทัณฑ์เลยก็ว่าได้ นั่นคือมีการย้ายผู้ต้องขังทั้งหมดออกไปในช่วงปีพ.ศ. 2530 จากนั้นทางกรุงเทพมหานครได้ปรับปรุงพื้นที่บริเวณเรือนจำให้เป็นสวนสาธารณะ และให้กรมโยธาธิการบูรณะอาคารทั้ง 4 หลัง (กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน พ.ศ. 2540) เพื่อใช้จัดนิทรรศการเป็นพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์น้อมถวายเกล้าถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนารถ ในวโรกาสเฉลิมพระชนมายุ 60 พรรษา สมเด็จพระบรมโอราสาธิราช สยามมงกุฎราชกุมาร ได้เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์และสวนสาธารณะ ซึ่งได้รับพระราชทานชื่อว่า “สวนรมนีนารถ” อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 7 สิงหาคม พ.ศ.2542


07


08
 

ปัจจุบันภายในอาคารจัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของกรมราชทัณฑ์และการลงโทษในรูปแบบต่างๆ  ตั้งแต่สมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน ส่วนอาคารแดน 9 ได้อนุรักษ์ไว้ตามสภาพเดิมเพื่อให้เห็นลักษณะหรือบรรยากาศของเรือนจำที่เคยมีอยู่จริง


09


10

ทั้งหมดนี้คืออดีตเรือนจำที่มีอายุยาวนาน เป็นเรือนจำที่กลายเป็นประวัติศาสตร์หน้าหนึ่งของไทย การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่เกิดขึ้นนี้จึงก่อประโยชน์ต่อประชาชนทั้งในแง่การศึกษาและการเข้าไปมีส่วนร่วมในการใช้พื้นที่ ที่นี่ถือเป็นตัวอย่างหนึ่งในการอนุรักษ์และพัฒนาอาคารกับพื้นที่ๆ ทำได้ดีมากครับ


11

อ้างอิง
-    174 มรดกสถาปัตยกรรมในประเทศไทย 20 ปี รางวัลอนุรักษ์ดีเด่น 1982-2002 สมาคมสถาปนิกสยาม

บรรยายภาพ
1.อาคารพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์มีลักษณะเป็นอาคารตึก 2 ชั้น แบบเรอเนสซองส์รีไววัล หลังคาปั้นหยา
2.-3.ตัวอาคารพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์กับแนวรั้วด้านหน้า ติดถนน...
4.หน้าต่างอาคารพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์บางส่วนสร้างให้มีลักษณะคล้ายหน้าต่าง 2 ชั้น คือผนังคอนกรีตด้านนอกเป็นบานโค้ง ส่วนด้านในเป็นไม้ทรงสี่เหลี่ยม
5.หน้าต่างด้านนี้มีลักษณะอยู่ในระนาบเดียวกับผนังอาคาร เป็นหน้าต่างไม้แบบบานโค้ง
6.อาคารเรือนจำ ในอดีตประตูขนาดใหญ่กับอาคารสีขาวคือก้าวแรกของผู้ต้องขังทุกคนต้องผ่านประตูบานนี้ (อยู่ด้านหลังอาคารพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์)
7.ประตูอาคารเรือนจำเป็นประตูเหล็กขนาดใหญ่ ด้านบนเป็นบานโค้งโครงเหล็กประดับกระจกสี
8.อาคารเรือนจำด้านใน อยู่ในส่วนสวนสาธารณะ “สวนรมนีนารถ”
9.หน้าต่างไม้บานโค้งของอาคารเรือนจำ
10.ป้อมยามกับแนวรั้งเรือนจำเดิมที่ยังคงไว้ คงไว้เพื่อให้นึกถึงตัวตนดั้งเดิมของอาคารสถานที่
11.อาคารแดน 9 เป็นที่คุมขังนักโทษอุกฉกรรจ์ เป็นอาคารสีขาว 2 ชั้น หลังคาด้านบนมีช่องระบายลม     

Facebook Leave a Comment